ಬಸವತತ್ತ್ವ ಕಂಡು ಬೆರಗಾದ ಬ್ರಿಟಿಷರು: ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಚನ ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಉದಯ

✍ -ಲೇಖಕ: ಪುನೀತ್ ಎಂ.

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನಡುಗಿಸಿದ ಕಲ್ಯಾಣದ ಕ್ರಾಂತಿ

12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಜಗತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನವತಾವಾದಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆದ್ಯ ರೂಪದಂತಿದ್ದ ‘ಅನುಭವ ಮಂಟಪ’ದ ಮೂಲಕ ಜಗದ್ಗುರು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ಶರಣರು ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆಶಯಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕಲ್ಯಾಣದ ಪತನದ ನಂತರ ಶರಣರು ಚಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾದರು; ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಪ್ರಖರತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಮಠಗಳ ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದವು.

ಒಂದು ಜನಾಂಗವು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮರೆತಾಗ ಅದು ತನ್ನ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹದಿನೆಂಟನೇ ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಕನ್ನಡ ನಾಡು ಅಂತಹದೇ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಸ್ಮೃತಿಗೆ (Cultural Amnesia) ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯು ಬಸವತತ್ತ್ವದ ಮರುಶೋಧನೆಗೆ ಒಂದು ಭದ್ರವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಆಸಕ್ತಿ, ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ತಂದ ಆಧುನಿಕ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವೇ ವಚನಗಳನ್ನು ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಬಂಧವು ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶ, ಸ್ಥಾಪಿತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬಸವತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಆಂತರಿಕ ಜಡತ್ವದ ಹಿನ್ನಡೆಗಳು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು, ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೈಗೊಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಹಾಗೂ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಬಸವತತ್ತ್ವವು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಹಾಗೂ ವರ್ಷಗಳ ದಾಖಲೆ ಸಮೇತ ಆಳವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.

1. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಭಾರತದ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಬಸವತತ್ತ್ವದ ಪರಿಚಯ

ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಬಸವತತ್ತ್ವ ಪರಿಚಯವಾದ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು 1600ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿತಾದರೂ, ತದನಂತರ ನಡೆದ ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನ (1757) ಮತ್ತು ಬಕ್ಸರ್ ಕದನಗಳ (1764) ಮೂಲಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, 1799ರ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಪತನದ ನಂತರ ಇಡೀ ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಆಡಳಿತ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ತಾವು ಆಳುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜನರನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಯ್ದೆಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಅವರಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹುಡುಕಾಟ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಕೆದಕುವಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, 1800ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾಯತ ದರ್ಶನದ ಪರಿಚಯವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿದ್ದ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆಶಯಗಳು ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದವು. ಹೀಗೆ 1800ರ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಬಸವತತ್ತ್ವದ ಮರುಶೋಧನೆಯ ಈ ಪರ್ವವು, ಮುಂದೆ 1947ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದವರೆಗಿನ ಇಡೀ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯುಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಆಸರೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದು, ವಚನ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ವೇದಿಕೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.

2. ಅಂದಿನ ಭಾರತದ ಸನ್ನಿವೇಶ: ಬಸವತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಆಂತರಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಗಳು

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಭಾರತ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕವು ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಡತ್ವಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿತ್ತು. ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವು ಕ್ರಮೇಣ ಹಳೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಾದನೀಯ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಶರಣರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಉದಾತ್ತ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಉಂಟಾದ ಆಂತರಿಕ ಜಡತ್ವವೇ ದೊಡ್ಡ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು:

1. - ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಪತನ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೀಕರಣ: ಬಸವಣ್ಣನವರು ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳು, ಯಾಗ-ಯಜ್ಞಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಕಲ್ಯಾಣದ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಗತಿಪರ ಧರ್ಮವೇ ಸ್ವತಃ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು. ಶರಣರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ "ವೈಚಾರಿಕತೆ" ಮರೆಯಾಗಿ, ಅದರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ "ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆ", "ಗುರುಪೂಜೆ" ಮತ್ತು "ಸ್ತೋತ್ರಪಾಠ"ಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.
2. -ಜ್ಞಾನದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಬಂಧನ: ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮೂಲತಃ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಷೆಯಾದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮೂಲೆಗುಂಪಾದವು. ವಚನಗಳ ತಾಡೋಲೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಮಠಗಳ ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಂತೆ ಇಟ್ಟು ಬೀಗ ಹಾಕಲಾಯಿತೇ ಹೊರತು, ಅವುಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಓದಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜದ ಪ್ರಭಾವಿ ವರ್ಗಗಳು ಶರಣರ ಮೂಲ ಆಶಯಗಳನ್ನು ತಲುಪದಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾರಣವಾದವು.
3. - ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ: ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕಾಯಕಜೀವಿಗಳಿಗೆ, ಸಮಾಜದ ಕೆಳಸ್ತರದ ಜನರಿಗೆ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಸಮುದಾಯದ ಒಳಗೇ ಹತ್ತಾರು ಒಳಪಂಗಡಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ, ಮೇಲು-ಕೀಳಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಬೇರೂರಿದವು. ವಿಶಾಲ ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಂಕುಚಿತ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವಂತಾಗಿದ್ದವು.

3. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನಡುಗಿಸಿದ ಕಲ್ಯಾಣದ ಕ್ರಾಂತಿ: ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬೆರಗು

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಷನರಿಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಅವರಲ್ಲೊಂದು ಸುಪ್ತವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಹಂಕಾರವಿತ್ತು. ಏಷ್ಯಾದ ಸಮಾಜಗಳು ಕೇವಲ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಡತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ; ಇಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವವಾಗಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ಚಿಂತನೆಯಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಕೆದಕುತ್ತಾ ಹೋದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಎದುರಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಘಾತ (Cultural Shock).

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ, ಅಂದರೆ ಯುರೋಪ್ ಇನ್ನೂ ಕತ್ತಲೆಯ ಯುಗದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ (Dark Ages), ಭಾರತದ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಜನ್ಮತಾಳಿ, ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಸಮರ ಸಾರಿದ್ದರು ಎಂಬ ಸತ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬೆರಗಾದರು. ಬಸವತತ್ತ್ವದ ಪ್ರಖರ ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವತಾವಾದವನ್ನು ಕಂಡು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರಾದರು. ಅವರು ಬಸವತತ್ತ್ವದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು:

1. ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ (Dignity of Labor): ಯುರೋಪ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರಮದ ಗೌರವದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ "ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ" (Labor and Capital) ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಏಳು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಮುನ್ನವೇ, 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ "ದುಡಿದು ತಿನ್ನಬೇಕು, ದೇವರಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರಮವೇ ದೊಡ್ಡದು" ಎಂದು ಸಾರಿದ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ತಂದಿತು. ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕಂಡಿತು.
2. ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ (Women Empowerment): ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಹದರಲ್ಲಿ, 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮರಂತಹ ನೂರಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಷ್ಟೇ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಿಂತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಬೆರಳಿಟ್ಟರು.
3. ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಳಿವುಂಟು ಜಂಗಮಕ್ಕಳಿವಿಲ್ಲ: ಭವ್ಯವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮಾನವ ದೇಹವೇ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಸಾರಿದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉದಾರೀಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಧರ್ಮದ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು (Anti-Institutionalism) ಅವರು ಭಾರತದ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.

4. ಬೌದ್ಧಿಕ ಮರುಶೋಧನೆಯ ಹಾದಿ: ವರ್ಷ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಹಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಎಂಬುದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯ. ಆದರೆ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಜ್ಞಾನೋದಯದ (Enlightenment) ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಾವಾಳುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾಯ್ದೆ-ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾರತದ ಸುಪ್ತ ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊರತರಲು ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.

ಅ) ಕರ್ನಲ್ ಕಾಲಿನ್ ಮೆಕೆಂಜಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಕಾನನ್ (1800 - 1820ರ ದಶಕ): ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಮೊದಲ ಸರ್ವೇಯರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಕರ್ನಲ್ ಕಾಲಿನ್ ಮೆಕೆಂಜಿ ಅವರು 1800 ರಿಂದ 1820ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಲಿಪಿಕಾರರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸಾವಿರಾರು ತಾಡೋಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣರ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ‘ಬಸವ ಪುರಾಣ’ದ ಕೃತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾದವು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಕಾನನ್ ಅವರು 1807ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಲಿಂಗಾಯತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಂದರು. ಇದುವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಮೌಖಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಠಗಳ ಪೂಜಾ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಿ ರೂಪದ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಈ ಮೂಲಕ 1810ರ ವರ್ಷವು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಸವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮರುಶೋಧನೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.

ಆ) ಸಿ. ಪಿ. ಬ್ರೌನ್ (1840ರ ದಶಕ): ಬಸವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಸಿ. ಪಿ. ಬ್ರೌನ್ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇವರು 1840ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಬಂಧ "Essay on the Creed, Customs and Literature of the Jangamas" ಮೂಲಕ ಬಸವ ಪುರಾಣದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶರಣರ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮುಂದೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟರು. ಇದು ಬಸವತತ್ತ್ವದ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಮೊದಲ ಗಂಭೀರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.

ಇ) ರೆವರೆಂಡ್ ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಕಿಟ್ಟೆಲ್ (1870 - 1894): ಮಹಾನ್ ಭಾಷಾ ತಜ್ಞರಾದ ರೆವರೆಂಡ್ ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಕಿಟ್ಟೆಲ್ (Ferdinand Kittel) ಅವರು ಕೇವಲ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದವರಲ್ಲ; ಅವರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಅಗಾಧತೆಗೆ ಮಾರುಹೋದ ಮಹಾ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ಅವರು 1894ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು 'ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು'(Kannada-English Dictionary) ರಚನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೋದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭಾಷಾ ಸಂಪತ್ತು.

"ಯಾವುದೇ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಯಿಷ್ಠ ಪದಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಅತ್ಯಂತ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ಗಹನವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?" ಎಂದು ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ಬೆರಗಾದರು.

ಅವರು ವಚನಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಆಳವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ತೆರೆದಿಟ್ಟರು.

ಈ) ಬಿ.ಎಲ್. ರೈಸ್, ಆರ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ ಮತ್ತು ಜೆ. ಎಫ್. ಫ್ಲೀಟ್ (1886 - 1910): ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ಶರಣರು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯದ ಅಥವಾ ಪುರಾಣದ ಕಲ್ಪಿತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಜೀವಂತವಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪುರಾವೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಮೈಸೂರಿನ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಬಿ.ಎಲ್. ರೈಸ್ (B.L. Rice) ಅವರು 1886ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ 'ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾ' (Epigraphia Carnatica) ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಇದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿ, ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಆರ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ ಅವರು 1907ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ನಂತರ ಹೊರತಂದ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಕವಿಚರಿತೆ' ಯ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಲದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. ಜೆ. ಎಫ್. ಫ್ಲೀಟ್ ಅವರು ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲಾಚುರಿ ಅರಸರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು ಬಸವಣ್ಣ ಕೇವಲ ಪುರಾಣದ ಪಾತ್ರವಲ್ಲ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಯಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿದವು.

ಉ) ಫಾದರ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಜೀಗ್ಲರ್ (1880ರ ದಶಕ): ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಷನರಿ ಫಾದರ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಜೀಗ್ಲರ್ (Friedrich Ziegler), ಶರಣರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಠ್ಯಗಳಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಮಟ್ಟದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಿಂತಲೂ (Protestant Reformation) ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ, ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಅಂತಹದೇ ಒಂದು ವೈಚಾರಿಕ, ಧರ್ಮ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಜೀಗ್ಲರ್ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.

5. ಅನಿಷ್ಟಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಸವತತ್ತ್ವ ಹೇಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು?

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರು ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಡ ಸಮಾಜದ ಅನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗುಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಬಸವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವೈಚಾರಿಕ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೊಸ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ತರಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವರ್ಗದಿಂದ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "ಇದು ನಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಬಾರದು" ಎಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವಿಚಾರಗಳು ನೆರವಾದವು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ತರಬಯಸಿದ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಗತಿಪರ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಬಸವತತ್ತ್ವದ ವೈಚಾರಿಕತೆಯು ಒಳನಾಡುಗಳಿಂದಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಭದ್ರವಾದ ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ವೈಚಾರಿಕ ಜುಗಲ್ಬಂದಿಯೇ ಅಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಹತ್ತಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನಿಷ್ಟಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ದಾರಿದೀಪವಾಯಿತು.

ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ನಿವಾರಣೆ: ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜನಗಣತಿ, ಆಧುನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಕೆಳವರ್ಗದವರಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ನೀಡುವುದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವರ್ಗಗಳು ವಿರೋಧಿಸಿದವು. ಆಗ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ " ನಿಮ್ಮದೇ ದೇಶದ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಬಸವಣ್ಣನವರೇ ಇಡೀ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದರು; ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ಕೆಳವರ್ಗದವರಿಗೆ ಹಕ್ಕು ನೀಡುವುದು ಧರ್ಮಬಾಹಿರವಲ್ಲ" ಎಂದು ವಾದಿಸಲು ಬಸವತತ್ತ್ವವು ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪುರಾವೆಯಾಯಿತು.

ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ: ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಅನಿಷ್ಟಗಳು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದ್ದವು. ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ದಲ್ಲಿ ಶರಣೆಯರು ಪುರುಷರಷ್ಟೇ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು, ಮರುವಿವಾಹದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿಗಳು ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.

'ಕಾಯಕ' ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲಕ ಶ್ರಮದ ಗೌರವ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ:

ಬಸವಪೂರ್ವದಿಂದಲೂ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ ವಹಿಸುವ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ನೋಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು, ಆದರೆ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮನೋಭಾವ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬಸವಣ್ಣನವರ "ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ" ತತ್ತ್ವವು ಈ ಕೀಳರಿಮೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇದನ್ನು 'ಶ್ರಮದ ಗೌರವ' (Dignity of Labor) ಎಂದು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿ, ಜನರ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರು. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಇದು ದುಡಿಮೆಯನ್ನೇ ಪೂಜಿಸುವ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ವೃತ್ತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿತು.

6. ಇತಿಹಾಸದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರದ ವಿವರಣೆ

ಬಸವತತ್ತ್ವದ ಈ ಇಡೀ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಮೇಲಾದ ಅದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

14ರಿಂದ 18ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟವು "ಆಂತರಿಕ ಜಡತ್ವದ ಅವಧಿ"ಯಾಗಿತ್ತು: ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾಜದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಕೇವಲ ಮಠಗಳ ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಾಗಿ ಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಶರಣರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆಶಯಗಳಾಗಿದ್ದ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೋಪವಾಗಿದ್ದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವು.

19ನೇ ಶತಮಾನ ಮಹತ್ವದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಿರುವನ್ನು ನೀಡಿತು: ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಷನರಿಗಳು ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬಸವತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಮನ್ನಣೆ ದೊರೆಯಿತು. ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಸತಿಪದ್ಧತಿ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬಸವತತ್ತ್ವವು ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ವೈಚಾರಿಕ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ನೆರವು ನೀಡಿತು.

20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಕಾಲಘಟ್ಟವು "ಭಾರತೀಯರ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಪರ್ವ"ವಾಯಿತು: ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಫ.ಗು. ಹಳಕಟ್ಟಿ, ಆರ್.ಸಿ. ಆರ್ಟಾಳ್ ಅವರಂತಹ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸ್ವತಃ ರಂಗಕ್ಕಿಳಿದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಆಧುನಿಕ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದರು. ಈ ಭಗೀರಥ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ವಚನಗಳು ಮಠದ ಕೋಣೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಂಡು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಕೈಸೇರುವ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ವೈಚಾರಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ, ಆಧುನಿಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಭದ್ರವಾದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿತು.

7. ಭಾರತೀಯರ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮತ್ತು ವಚನಗಳ ಪುನರುತ್ಥಾನ (1900 - 1930ರ ದಶಕ)

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಈ ಮುಕ್ತ ವೈಚಾರಿಕ ವಾತಾವರಣ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಯ್ದೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಚಿಂತಕರನ್ನು ಮತ್ತು ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಬಡಿತೆಬ್ಬಿಸಿತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಮ್ಮದೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಳಗಿದ್ದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಭಾರತೀಯ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ (Self-Reflection) ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಈ ಜಾಗೃತಿಯ ಫಲವಾಗಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ಧೀಮಂತ ಮನೀಷಿಗಳು ವಚನಗಳ ಪುನರುತ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಭಗೀರಥ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು:

ಫ.ಗು. ಹಳಕಟ್ಟಿ (ವಚನ ಪಿತಾಮಹ): ಫಕೀರಪ್ಪ ಗುರಬಸಪ್ಪ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಕೀಲಿ ವೃತ್ತಿ, ಇಡೀ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆದು ಹಳ್ಳಿಗಳ, ಮಠಗಳ ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಅವರು 1926ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ‘ಶಿವಾನುಭವ’ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ವಚನಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಕೈಗೆ ತಲುಪಿಸಿದರು. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ ಈ ಭಗೀರಥ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಂದು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಮ್ಮ ಕೈಸೇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಆರ್.ಸಿ. ಆರ್ಟಾಳ್ ಮತ್ತು ಸರ್ ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಕಂಬಳಿ: 1900ರ ಆರಂಭದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಆರ್.ಸಿ. ಆರ್ಟಾಳ್ ಅವರು ಲಿಂಗಾಯತ ವಿದ್ಯಾಭಿವರ್ಧಕ ಸಂಘದ (ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವರ್ಷ 1906) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಮುಂಬೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಸರ್ ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಕಂಬಳಿಯವರು 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕಾನೂನಿನ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಶರಣರ ಸಮಾನತೆಯ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದ ಕೆಳಸ್ತರದ ಜನರಿಗೂ ತಲುಪಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸಿದರು.

ಅಂತಿಮ ನುಡಿ: ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳಿಲ್ಲದೆ, ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಒಂದು ಸತ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ: ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಆಡಳಿತವು ಭಾರತವನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ತಳ್ಳಿದ್ದು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಶೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅಕ್ಷಮ್ಯ ಅಪರಾಧ. ಆದರೆ, ಇದೇ ಇತಿಹಾಸದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖವೆಂದರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ತಂದ ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಶಿಸ್ತು, ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಭಾರತದ ಸುಪ್ತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸೀಳುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು."

"ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮುಕ್ತ ವೈಚಾರಿಕ ವಾತಾವರಣ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನಮ್ಮದೇ ಆಂತರಿಕ ಜಡತ್ವ ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದ 'ಬಸವ ಪ್ರಜ್ಞೆ' ಮತ್ತು ವಚನಗಳ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಿಗದೆ ಕಾಲಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಅಪಾಯವಿತ್ತು."

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮನೀಷಿಗಳ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮದ ಜುಗಲ್ಬಂದಿಯಿಂದಾಗಿ ಇಂದು ಬಸವತತ್ತ್ವವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮೀರಿ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನವತಾವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಮರುಶೋಧನೆಯು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸದಾ ಜಾಗೃತವಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಆಂತರಿಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.